De afgelopen weken kwamen twee zaken samen die Nederlandse organisaties direct raken: de EU heeft de hoog-risico verplichtingen van de AI Act uitgesteld, én een van de meest capabele open-gewicht modellen van dit moment — GLM-5.3 van het Chinese Z.AI — bracht een stille maar opvallende update uit. Wat betekent dit voor jouw werk?
AI Act: wat is uitgesteld, en wat niet
Op 27 juli 2026 trad de zogenoemde Digital Omnibus in werking (EU 2026/1744). Die verschuift de deadline voor hoog-risico AI-systemen fors:
- Standalone hoog-risico systemen (Bijlage III): van 2 augustus 2026 naar 2 december 2027
- Hoog-risico systemen in gereguleerde producten (Bijlage I, zoals medische hulpmiddelen en machines): van augustus 2027 naar augustus 2028
- AI-sandbox verplichtingen (artikel 57): van augustus 2026 naar augustus 2027
Dat klinkt als ruimte, maar er is een belangrijke uitzondering: de transparantieverplichtingen uit artikel 50 gelden gewoon per 2 augustus 2026. Nationaal markttoezicht is al actief. Dat betekent concreet: als je een chatbot of ander AI-systeem inzet dat rechtstreeks met mensen communiceert, moet duidelijk zijn dat het om AI gaat — vóór de eerste interactie. Synthetisch gegenereerde inhoud moet gemarkeerd worden.
Wat ook al gold en blijft gelden: het verbod op verboden AI-praktijken (artikel 5, actief sinds februari 2025) en de AI-geletterdheidsplicht voor medewerkers (artikel 4).
De praktische vraag voor veel organisaties: welke systemen vallen nu al onder de wet? Dat hangt af van de rol die je speelt (deployer, provider, gebruiker) en de toepassing. De checklist die de CFO-redactie publiceert — inventariseer systemen, stel rollen vast, leg governance vast, monitor uitkomsten — is een bruikbaar startpunt.
Bekijk ook onze veiligheidspagina voor een overzicht van hoe de grote modellen scoren op AVG-compliance.
GLM-5.3: stille upgrade, merkbare sprong
Op 14 augustus 2026 bracht Z.AI (het Chinese Zhipu AI) GLM-5.3 uit. Technisch gezien deelt het dezelfde 743 miljard parameter basis als het eerder uitgebrachte GLM-5.2, maar het onderscheidt zich door intensievere post-training. Het resultaat: op Terminal-Bench 3.0 springt de score van 4,6 naar 28,3 — een verbetering die aangeeft dat het model aanzienlijk beter is geworden in het uitvoeren van complexe opdrachten in een terminalomgeving.
De prijs blijft hetzelfde als GLM-5.2: $1,40 per miljoen inputtokens en $4,40 per miljoen outputtokens. Voor context: dat is vergelijkbaar met DeepSeek en een stuk goedkoper dan GPT-5.x of Claude Sonnet 5.
GLM-5.2 haalt 62,1 op SWE-bench Pro — het hoogste score onder open-gewicht modellen, boven GPT-5.5. GLM-5.3 bouwt op dezelfde basis voort. Voor ontwikkelteams die open-gewicht modellen willen inzetten voor softwareontwikkeling of terminalgebaseerde taken is dit een optie die serieuze aandacht verdient.
Wel een aandachtspunt voor Nederlandse organisaties: Z.AI is een Chinees bedrijf en de dataverwerking vindt niet in de EU plaats. Dat maakt het minder geschikt voor verwerking van persoonsgegevens of gevoelige bedrijfsinformatie. Bekijk ons modeloverzicht voor een vergelijking van hosting- en privacyprofielen.
Wat te doen deze week
- Controleer of je chatbots en AI-tools voldoen aan de transparantievereisten (artikel 50): gebruikers moeten weten dat ze met AI communiceren.
- Maak een inventarisatie van je AI-systemen: vallen ze onder Bijlage III of I? Dan heb je tot december 2027 of augustus 2028 voor volledige naleving.
- Bij gebruik van open-gewicht modellen als GLM-5.3: zorg dat verwerking van persoonsgegevens altijd in de EU plaatsvindt, of gebruik een EU-gehoste deployment.
Voor een branchespecifiek overzicht van welke tools en modellen zijn getoetst op AVG en AI Act, bekijk de branchepagina's op betin-xt.com.
Bronnen: CFO.nl – AI Act augustus 2026 · Niels Roest – uitgestelde deadlines · Kingy.ai – GLM-5.3 specs · MorphLLM – GLM-5.2 benchmarks